Schapen als natuurlijke maaiers
Schapen houden grasland kort en gezond op een manier die maaien niet evenaart: ze grazen selectief, laten mest achter die het bodemleven voedt, en vertrappen de zode net genoeg om zaden kiemkans te geven. Voor een gezond resultaat is roterende begrazing de sleutel — een perceel intensief laten begrazen en daarna weken rust geven.
Onze schapen grazen de akkers kort en houden het land gezond. Dat is een zin die op de site staat, en hij verdient wat toelichting — want begrazing doet aanzienlijk meer dan gras korter maken.
Grazen is niet hetzelfde als maaien
Een maaimachine snijdt alles op dezelfde hoogte af en voert het af. Een schaap doet iets fundamenteel anders:
- Het kiest. Schapen hebben voorkeuren en eten het ene gewas eerder dan het andere. Daardoor ontstaat variatie in hoogte en samenstelling — precies wat insecten en weidevogels nodig hebben.
- Het geeft terug. Mest en urine komen ter plekke terug in de kringloop en voeden het bodemleven. Bij maaien verdwijnen de voedingsstoffen met het maaisel van het perceel af.
- Het verstoort licht. Hoeven maken kleine openingen in de zode waarin zaden kunnen kiemen. Bij een dichte grasmat komt daar anders niets doorheen.
- Het verspreidt. Zaden reizen mee in de vacht en in de mest, van het ene deel van het perceel naar het andere.
Roteren is het hele geheim. Continu begrazen op één groot perceel geeft overbegrazing op de lekkere plekken en verruiging op de rest. Verdeel het land in vakken, laat één vak kort en intensief begrazen, en geef het daarna weken rust. Het gras herstelt dieper en de wormbesmetting wordt doorbroken.
De maagdarmworm
Dit is het grootste gezondheidsprobleem bij schapen, en begrazingsbeheer is het belangrijkste instrument ertegen. Wormlarven kruipen vanuit de mest tegen de grassprietjes op, waar ze door het volgende schaap worden opgegeten. Ze zitten vooral in de onderste centimeters van de zode.
Daaruit volgen twee praktische regels: laat schapen niet tot op de grond afgrazen, en geef een perceel na begrazing lang genoeg rust — enkele weken, zodat de larven afsterven. Lammeren zijn veel gevoeliger dan volwassen dieren.
Wat een kuddetje nodig heeft
- Gezelschap. Net als kippen zijn schapen kuddedieren. Twee is echt het minimum, drie of meer is beter.
- Ruimte. Als vuistregel kunnen twee tot vijf schapen op een hectare goed grasland het jaar rond, sterk afhankelijk van grondsoort en kwaliteit.
- Schaduw en luwte. Een boom of een afdak. Schapen verdragen kou goed, maar een combinatie van wind en aanhoudende regen is zwaar.
- Vers water, altijd.
- Klauwverzorging. Regelmatig bekappen; op natte grond vaker.
- Scheren, één keer per jaar, meestal in het late voorjaar. Dit is geen luxe: een niet-geschoren schaap kan in de zomer oververhit raken.
Regels waar je rekening mee moet houden
Schapen zijn in Nederland landbouwhuisdieren, ook als je er maar twee hebt in de wei achter je huis. Dat betekent onder meer registratie bij RVO met een UBN-nummer, oormerken per dier, en een administratie van aan- en afvoer. Wie erover denkt te beginnen, doet er goed aan de actuele eisen bij RVO na te lopen voordat er dieren komen — die regels veranderen met enige regelmaat.
Schapen en het land bij ons
Bij de Bloeierij horen de schapen bij het geheel: ze houden de akkerranden kort, en de zorg voor de dieren wordt gedeeld door de deelnemers. Wie meedoet, verzorgt mee — en deelt in wat het land geeft. Hoe die ruil precies werkt, staat op de pagina over hoe het werkt.
Veelgestelde vragen
Hoeveel schapen kun je op een hectare houden?
Als vuistregel twee tot vijf schapen per hectare goed grasland, het jaar rond. Het precieze aantal hangt sterk af van de grondsoort, de graskwaliteit en of je bijvoert. Bij roterende begrazing kun je tijdelijk veel hoger gaan, mits het perceel daarna weken rust krijgt.
Waarom is roterende begrazing beter dan continu begrazen?
Bij continu begrazen worden de lekkerste plekken steeds opnieuw afgegraasd terwijl de rest verruigt. Bij roteren graast de kudde een vak kort en intensief af en krijgt dat vak daarna weken rust. Het gras herstelt beter, de zode wordt dichter en de cyclus van maagdarmwormen wordt doorbroken.
Moet ik schapen registreren als ik er maar een paar heb?
Ja. Ook hobbymatig gehouden schapen zijn in Nederland landbouwhuisdieren. Je hebt onder meer een UBN-nummer bij RVO nodig, oormerken per dier en een administratie van aan- en afvoer. Controleer de actuele eisen bij RVO voordat je dieren aanschaft.
Zin om mee te boeren?
de Bloeierij is een buurtproject in Calfven bij Ossendrecht. Buurtbewoners werken samen in de moestuin en verzorgen de dieren — en delen in de oogst. Geen geld, geen abonnement.
Bekijk hoe het werkt →